Butrinti ndodhet në një gadishull midis liqenit të Butrintit dhe kanalit të Vivarit, rreth njëzet kilometra në jug të Sarandës, dhe u përfshi në listën e UNESCO-s në vitin 1992. E veçanta e tij nuk është një monument i vetëm, por shtresëzimi: qytet i kaonëve të Epirit, koloni romake nën Cezarin dhe Augustin, peshkopatë bizantine dhe pikë e Venedikut, të gjitha në të njëjtin truall dhe të dukshme në një shëtitje dyorëshe.
Qyteti grek
Butrinti u rrit rreth një shenjtëroreje të Asklepit, perëndisë së shërimit, dhe dhuratat e pelegrinëve paguan pjesën më të madhe të ndërtimeve. Virgjili në “Eneidë” e paraqet si qytet të themeluar nga të arratisurit e Trojës — legjendë, jo histori, por ajo ndikoi në mënyrën si e shihnin romakët.
Teatri
I ndërtuar në shekullin III p.K. pranë shenjtërores dhe i zgjeruar nga romakët, kishte rreth një mijë e pesëqind vende. Mbishkrimet e gdhendura në gurët e tij regjistrojnë lirimin e skllevërve dhe janë ndër burimet kryesore për historinë shoqërore të qytetit. Teatri shtrihet pjesërisht nën nivelin e ujërave nëntokësore, prandaj radhët e poshtme shpesh janë nën ujë.
Pagëzimorja
Një pagëzimore e shekullit VI me dysheme mozaiku me rrathë koncentrikë plot kafshë, zogj dhe bimë. Për ta mbrojtur, mozaiku mbahet nën një shtresë rëre dhe zbulohet vetëm herë pas here. Aty pranë qëndrojnë ende muret e Bazilikës së Madhe.
Porta e Luanit dhe muret
Porta e Luanit ka një reliev me një luan që sulmon një dem, i ripërdorur nga një monument më i hershëm. Muret janë helenistike në bazë, me riparime të mëvonshme sipër, dhe Porta e Skeut, e quajtur sipas portës së Trojës, qëndron ende në rrethimin e mureve.
Kalaja veneciane dhe muzeu
Kalaja trekëndëshe përtej kanalit të Vivarit u ndërtua nga Venediku, që e mbajti Butrintin pjesën më të madhe të shekujve XV–XVIII, dhe më vonë u përforcua nga Ali Pasha; një traget i vogël me kabllo kalon ende deri atje. Kalaja në akropol strehon muzeun, me gjetje nga shenjtërorja dhe teatri.
Parku kombëtar
Butrinti është edhe ligatinë Ramsar: liqeni dhe kanali kanë ngjala dhe rritje midhjesh dhe tërheqin çafka e zogj të tjerë uji. Midhjet që shërbehen në restorantet e Sarandës kultivohen këtu.
Praktike
Hyrja kushton 1.000 lekë dhe parku është i hapur nga ora tetë e mëngjesit deri në muzg. Ejani herët ose pas orës katër pasdite: hije ka pak, dhe në korrik vapa e mesditës kalon 35 gradë. Autobusët nga Saranda nisen afërsisht çdo orë, kalojnë nga Ksamili dhe udhëtimi zgjat rreth dyzet minuta. Dy orë mjaftojnë për itinerarin kryesor, tre me muzeun.