Berati shtrihet buzë lumit Osum, rreth 120 kilometra në jug të Tiranës me rrugë, dhe u përfshi në listën e UNESCO-s në vitin 2008, kur iu shtua listimit të vitit 2005 të Gjirokastrës, si shembull i rrallë i një qyteti osman të ruajtur. Nofka e tij vjen nga radhët e shtëpive të bardha në shpat, secila me rreshta dritaresh të mëdha drejt luginës, të ndërtuara që asnjë shtëpi të mos ia zërë pamjen tjetrës.
Mangalemi
Lagjja e vjetër myslimane në bregun verior, drejtpërdrejt poshtë kalasë, është vendi i një mijë dritareve. Rrugicat janë me kalldrëm dhe të pjerrëta, shtëpitë janë të shekujve XVIII dhe XIX, dhe shumica janë ende të banuara. Në fund të lagjes qëndrojnë Xhamia e Mbretit dhe Xhamia e Beqarëve e vitit 1827, e ndërtuar për zanatçinjtë e pamartuar të qytetit.
Kalaja
Kalaja është e veçantë sepse njerëzit jetojnë ende brenda saj, në shtëpi midis rrënojave të kishave bizantine. Muret e saj janë kryesisht të shekullit XIII, mbi themele më të vjetra, dhe hapësira është aq e madhe sa duhet një orë për ta parë. Ngjitja në këmbë zgjat rreth njëzet minuta, dhe pamja mbi të dy brigjet e Osumit është arsyeja për t’u ngjitur.
Muzeu Onufri
Brenda kalasë, Katedralja e Fjetjes së Shën Mërisë, e ndërtuar në vitin 1797, strehon ikonat e Onufrit, piktorit të shekullit XVI të njohur për një të kuqe, receta e së cilës nuk u shkrua kurrë. Ikonostasi i saj prej druri të gdhendur e të praruar është nga më të bukurit e vendit.
Gorica
Lagjja e krishterë në bregun jugor është më e qetë dhe jep pamjen më të mirë mbi Mangalemin, sidomos pasdite vonë, kur dielli ndriçon fasadat e bardha. Dy brigjet i lidh ura e Goricës: ura prej guri me shtatë harqe mbi Osumin daton nga vitet 1770, kur e ndërtoi Ahmet Kurt Pasha, sundimtari i Pashallëkut të Beratit, dhe u rindërtua kryesisht në vitet 1920 pasi u dëmtua në vitin 1918.
Rreth qytetit
Kanioni i Osumit, në rrjedhën e sipërme drejt Çorovodës, ka shkëmbinj deri rreth tetëdhjetë metra të lartë; raftingu bëhet në pranverë, kur uji është i lartë. Mali i Tomorrit, 2.416 metra i lartë, ka një tyrbe bektashiane që në gusht tërheq pelegrinë të disa besimeve.
Praktike
Autobusët nga Tirana zgjasin rreth dy orë e gjysmë. Një dhomë në një shtëpi osmane të restauruar në Mangalem ose Goricë kushton afërsisht 25 deri në 55 euro. Kalldrëmi është i lëmuar dhe rrëshqet në shi, dhe lagjet e vjetra janë vetëm shkallë — valixhet me rrota janë gabim.
Kur të vini
Nga prilli në qershor dhe nga shtatori në tetor. Në korrik dhe gusht lugina kalon 35 gradë dhe në kala ka pak hije. Osumi është i lartë në pranverë, dhe atëherë kanioni ia vlen udhëtimin.