Το Βουθρωτό βρίσκεται σε μια χερσόνησο ανάμεσα στη λίμνη Βουθρωτού και το κανάλι Βιβάρι (Vivari), περίπου είκοσι χιλιόμετρα νότια των Αγίων Σαράντα, και εγγράφηκε στον κατάλογο της UNESCO το 1992. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό δεν είναι κάποιο μεμονωμένο μνημείο, αλλά η στρωματογραφία του: μια πόλη των Χαόνων της Ηπείρου, μια ρωμαϊκή αποικία επί Καίσαρα και Αυγούστου, μια βυζαντινή επισκοπή και ένα βενετσιάνικο φυλάκιο, όλα στο ίδιο έδαφος και όλα ορατά σε μια περιήγηση δύο ωρών.
Η ελληνική πόλη
Το Βουθρωτό αναπτύχθηκε γύρω από ένα ιερό του Ασκληπιού, του θεού της θεραπείας, και τα αναθήματα των προσκυνητών πλήρωσαν μεγάλο μέρος της οικοδόμησής του. Ο Βιργίλιος το τοποθέτησε στην Αινειάδα ως πόλη που ιδρύθηκε από Τρώες εξόριστους — θρύλος μάλλον παρά ιστορία, που όμως διαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο οι Ρωμαίοι έβλεπαν τον τόπο.
Το θέατρο
Χτίστηκε τον τρίτο αιώνα π.Χ. δίπλα στο ιερό και διευρύνθηκε από τους Ρωμαίους, με χωρητικότητα περίπου χιλίων πεντακοσίων θεατών. Επιγραφές χαραγμένες στις πέτρες του καταγράφουν απελευθερώσεις δούλων και αποτελούν μία από τις κύριες πηγές για την κοινωνική ιστορία της πόλης. Το θέατρο βρίσκεται εν μέρει κάτω από τον υδροφόρο ορίζοντα, γι' αυτό οι χαμηλότερες σειρές του πλημμυρίζουν συχνά.
Το βαπτιστήριο
Ένα βαπτιστήριο του έκτου αιώνα με ψηφιδωτό δάπεδο από ομόκεντρους κύκλους γεμάτους ζώα, πουλιά και φυτά. Για να προστατευτεί, το ψηφιδωτό διατηρείται κάτω από ένα στρώμα άμμου και αποκαλύπτεται μόνο περιστασιακά. Τα τείχη της Μεγάλης Βασιλικής στέκουν ακόμη εκεί κοντά.
Η Πύλη του Λέοντα και τα τείχη
Η Πύλη του Λέοντα φέρει ανάγλυφο με λιοντάρι που επιτίθεται σε ταύρο, επαναχρησιμοποιημένο από παλαιότερο μνημείο. Τα τείχη είναι ελληνιστικά στη βάση, με μεταγενέστερες επισκευές πάνω, και οι Σκαιές Πύλες, που πήραν το όνομά τους από την πύλη της Τροίας, στέκουν ακόμη στην περίμετρο.
Το βενετσιάνικο φρούριο και το μουσείο
Το τριγωνικό φρούριο στην απέναντι πλευρά του καναλιού Βιβάρι χτίστηκε από τη Βενετία, που κατείχε το Βουθρωτό για το μεγαλύτερο μέρος του δέκατου πέμπτου ώς του δέκατου όγδοου αιώνα, και ενισχύθηκε αργότερα από τον Αλή Πασά· ένα μικρό πορθμείο με συρματόσχοινο διασχίζει ακόμη το κανάλι προς το μέρος του. Το κάστρο στην ακρόπολη στεγάζει το μουσείο του αρχαιολογικού χώρου, με ευρήματα από το ιερό και το θέατρο.
Το εθνικό πάρκο
Το Βουθρωτό είναι επίσης υγρότοπος Ραμσάρ: η λίμνη και το κανάλι φιλοξενούν χέλια και μυδοκαλλιέργειες και προσελκύουν ερωδιούς και άλλα υδρόβια πουλιά. Τα μύδια που σερβίρονται στα εστιατόρια των Αγίων Σαράντα καλλιεργούνται εδώ.
Πρακτικές πληροφορίες
Η είσοδος κοστίζει 1.000 lek και ο χώρος είναι ανοιχτός από τις οχτώ το πρωί ώς το σούρουπο. Ελάτε νωρίς ή μετά τις τέσσερις το απόγευμα: υπάρχει λίγη σκιά και η ζέστη του μεσημεριού τον Ιούλιο ξεπερνά τους 35 βαθμούς. Τα λεωφορεία από τους Αγίους Σαράντα εκτελούν δρομολόγια περίπου ανά ώρα, περνούν από το Ξαμίλ και διαρκούν περίπου σαράντα λεπτά. Δύο ώρες αρκούν για την κύρια διαδρομή, τρεις μαζί με το μουσείο.